U bent hier

Het missiewerk in kaart in het Mercatormuseum

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen Missie à la carte STeM

 

Over het werk van missionarissen is al veel verteld. Maar de impact die ze hadden op de cartografie is minder bekend. Daar brengt de tentoonstelling Missie à la carte. Missionarissen en cartografie in het Mercatormuseum verandering in.

Missionarissen verspreidden zich over de wereld. Vaak waagden ze zich op voor Europeanen onbekend terrein om hun religieuze boodschap te verkondigen. Zo verzamelden ze heel wat kennis die hier tot dan toe onbekend was. Heel wat missionarissen gingen, voor zover ze daartoe in staat waren, die wereld opmeten en in kaart brengen. Voor het kerkelijke gezag kwam die cartografie goed van pas. Zo konden ze documenteren welke congregaties in welk gebied actief waren en hoe de stand van zaken van de wereldwijde missionering was.

De kwaliteit van de bewaarde kaarten hangt af van de maker en zijn bedoelingen. Heel wat missionarissen hielden zich met cartografie bezig in de zijlijn van hun werkelijke opdracht. Ook waren er die meer interesse toonden in de lokale bevolking, cultuur en taal, waardoor hun documenten al een meer wetenschappelijke inslag hadden. Het belangrijkst waren de missionarissen die het opmeten en in kaart brengen werkelijk op een wetenschappelijke manier aanpakten. De kaarten die zij construeerde waren pionierswerk waarop na hen werd voortgebouwd.

 

Tentoonstelling in het Mercatormuseum

Missie à la carte. Missionarissen en cartografie is een samenwerking tussen heel wat verschillende partners. Zo werkten de Bibliotheca Wasiana, KADOC en KU Leuven, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika Tervuren, Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas en de Universiteitsbibliotheek van Gent eraan mee, onder curatorschap van dr. Dirk Van Overmeire.

In hun onderzoek naar de kaarten en documenten ontdekten ze heel wat over de geografische en cartografische verdiensten van missionarissen in het veld. Enkele van die authentieke bronnen, handgemaakte kaarten en gedrukte opvolgers uit alle continenten zijn nu in het Mercatormuseum te zien.

Een van de hoogtepunten van de tentoonstelling is meteen de opener: een wereldkaart op een globe door de theoloog Fransiscus Haraeus uit het begin van de zeventiende eeuw. Op dit Vlaamse topstuk is de verspreiding van verschillende godsdiensten in de wereld te zien. Zo wilde Haraeus aantonen hoever de missionering in zijn tijd stond.

Ook opmerkelijk zijn de zeventiende-eeuwse kaarten van jezuïeten als de Vlaming Ferdinand Verbiest. De jezuïetenorde was er in het kielzog van Portugese handelaars in geslaagd om toegang te krijgen tot het gesloten Chinese keizerrijk van de Mingdynastie. Ze brachten die kennis niet alleen in de vorm van kaarten naar Europa, maar leerden de Chinezen via dezelfde kaarten het westerse wereldbeeld kennen.

 

Kolonisten en kolonialisme

Toen de jezuïetenorde in 1814 opnieuw werd opgericht, kende de missionering een heropleving. Ook kleinere geloofsorden begonnen hun zonen uit te zenden, vaak in het spoor van de kolonisten. Zo vertrokken heel wat Vlaamse missionarissen naar de pas opgerichte Verenigde Staten.

Die groei van de wereldwijde missionering zorgde ervoor dat de vraag naar betrouwbare kaarten steeg. Het kerkelijk gezag was het niet altijd eens met moderne wetenschappelijke methoden, waardoor missionarissen die met cartografie bezig waren niet altijd vlot konden werken en soms anoniem bleven. Toch bleef de kwaliteit en de productie erop vooruitgaan.

Ook het missiewerk van de negentiende eeuw komt in Missie à la carte aan bod. Toen kwamen nieuwe religieuze congregaties op die zich specifiek daarmee bezighielden, zoals de Missionarissen van Scheut en de Witte Paters.

In die periode komt de duistere wolk schaduw het kolonialisme over het missiewerk hangen. De Europese grootmachten gingen nieuwe gebieden, vooral in Afrika en Zuidoost-Azië, veroveren en verdelen. Tegelijk begon een wetenschappelijke visie door te dringen in het werk van de missionarissen, en ging de kwaliteit van hun cartografie er sterk op vooruit.

 

De tentoonstelling loopt nog tot 15 december in het Mercatormuseum in Sint-Niklaas